Interview Rico Schuijers

Rico Schuijers (41) is internationaal sportpsycholoog, oprichter en directeur van Rico Schuijers Sportpsychologie, bestuurslid van de International Society of Sport Psychology en voorzitter van de Vereniging voor SportPsychologie in Nederland.

In 2003 promoveerde hij tot 'Doktor in die Sportwissenschaften' aan de Sporthochschule in Keulen. Zijn proefschrift ‘Het Effect van Mentale Training bij Topsporters’ is in 2004 als boek op de Nederlandse markt verschenen. Eerder publiceerde hij Over Scherp Zijn Gesproken - beter sporten onder druk (1997). Rico heeft met meer dan 1.000 (top)sporters samengewerkt en heeft ervaring in meer dan 40 takken van sport.

Op basis van zijn ervaringen uit de topsport faciliteert hij het bedrijfsleven en de kunstwereld om het beste uit mensen te halen.

Ik was benieuwd naar de overeenkomsten tussen een sportprestatie en een verkoopprestatie en heb Rico daarom gevraagd naar de succesfactoren van winnaars. Bepaal zelf de universaliteit van een topprestatie.

1. Wat is je achtergrond en wat is sportpsychologie?
Ik heb tijdens mijn studie bedacht dat ik geen bestaande richting binnen psychologie wilde doen en heb de toen nog vrije richting sportpsychologie gekozen. Na mijn studie ben ik in 1990 direct met mijn bedrijf begonnen. Sportpsychologie is de wetenschap die zich bezighoudt met het gedrag van mensen in sportsituaties. Het bestudeert psychologische voorwaarden en processen om te komen tot het leveren van prestaties.

2. Welke overeenkomsten zijn er tussen de zakelijke - en de sportwereld?
Het credo van mijn aanpak is dat het goed gaat als je taakgericht werkt. Het is daarbij van belang om de afleidingen van het taakgericht werken in de gaten te houden, in kaart te brengen en daar vervolgens iets mee te doen.

Als een van je taken het geven van groepspresentaties is, kan een afleiding nervositeit zijn omdat je onzeker bent wat mensen van je zullen vinden. Je zult dan automatisch minder goed presenteren. Het kan zijn dat het voor de spiegel (training) wel goed gaat en niet op het moment dat je het moet laten zien (wedstrijd). De sportpsychologie gaat op zoek naar de oorsprong van die spanningen en welke gedachten zich daarbij afspelen. We leren de sporter hoe daar mee om te kunnen gaan door bijvoorbeeld het volgen van gedachtetraining en ontspanningstraining.

Dat geeft in dit zakelijke voorbeeld mogelijkheden om de presentatie te geven zoals je hem wilt hebben en daardoor betere prestaties te kunnen leveren.

3. Welke sporters en teams begeleidt jouw bedrijf?
Dat zijn er teveel om op te noemen. Er zijn er een aantal die we begeleiden richting de Olympische Spelen, zoals het dames hockeyteam, het dames waterpoloteam, de heren-4 en dames-8 van het roeien en een groot aantal individuele sporters, waarvan ik de kogelstoter Rutger Smith en de darter Raymond van Barneveld in het openbaar kan noemen.

4. Wat zijn de karakteristieken van topsporters?
Daar is veel onderzoek naar gedaan. Als het kwantitatief wordt vergeleken, dus 1.000 sporters met 1.000 niet-sporters, komt er erg weinig uit. Dat komt omdat de uitkomst een gemiddelde factor is. Het enige dat verschil maakt is doorzettingsvermogen. Er bestaat geen algemeen beeld van dé topsporter. We kunnen allemaal goed presteren.

Op individueel niveau zijn er wel zinnige dingen over te zeggen. Vooral de enorme gedrevenheid om iets te bereiken is een van cruciaal belang. Wat daarnaast een belangrijke rol speelt is dat mensen op jonge leeftijd in je geloven en je natuurlijke aanleg herkennen. Je eerste trainer is daarin van essentieel belang. Dat is de eerste die je talent herkent en tijd in je steekt. Vraag het maar aan topsporters, ze zijn hun eerste trainer nooit vergeten. Dat is en blijft hun mentor.

Het zaadje van die gedrevenheid wordt vaak al in de vroege jeugd gelegd door bijvoorbeeld een vijf- of zesjarig kind dat de Olympische Spelen op televisie ziet en daarvan gaat dromen. Alles begint met een beeld in je hoofd.

5. Ik droom er nog steeds van de Tour de France te winnen. Jij en ik weten dat dat niet gaat gebeuren. Waar ligt de grens tussen droom en realiteit?
De oorspronkelijke droom geeft je energie en kracht om stappen te kunnen maken en de realiteit laat zien hoever je uiteindelijk komt. Een droomdoel zorgt dat je week eruit ziet zoals je week eruit ziet.

Daarna sla je het doel op in je achterhoofd en ga je reële doelen stellen. Je focust je op de stappen en denkt niet meer dagelijks aan je doel. Het halen van een doel hangt af van de stappen die je neemt. De realiteit laat zien of je doel haalbaar is.

6. Wat zijn de valkuilen van topsporters?
De grootste valkuil is een combinatie van te graag willen, te perfectionistisch zijn en heel veel energie hebben. In het structogram zie ik bij topsporters regelmatig hoge scores op blauw-dominant: perfectionistisch, volhardend en ijverig. Dan is het nooit goed genoeg. Als je dan ook nog meer energie hebt dan anderen, weet je niet wanneer je moet stoppen. De grote valkuil is dan overtraining.

Anderen hebben spanning nodig om te presteren. Die worden eigenlijk pas goed in de finale. Maar je moet wel in de finale komen, anders kun je niet winnen. De valkuil voor deze sporters is dat ze er door onderschatting in de eerste ronde uitliggen.

7. Kan iedereen topsporter worden?
Nee. Iemand van 1 meter 50 wordt geen topbasketballer. Die zal dan iets anders heel goed kunnen. In het algemeen kun je stellen dat iedereen wel een toppresteerder kan worden. Als je uitzoekt wat je talent is, kun je dat ontwikkelen. Iedereen heeft ergens aanleg voor. Of dat nou in sport, sales, muziek of wat dan ook is.

8. Hoe weet je of je talent hebt?
Er wordt onderscheid gemaakt tussen natuurlijke aanleg -of je bijvoorbeeld de goede spieren voor een bepaalde sport hebt- en het talent om dat te ontwikkelen. Sommigen hebben een natuurlijke aanleg, maar doen er niets mee.

Wat sporters zelf zeggen is niet zozeer dat ze een natuurtalent zijn, maar heel goed zijn in het omgaan met tegenslagen, focussen en re-focussen (herstellingsvermogen) en het bereiken van het gewenste spanningsniveau. Daarnaast kunnen ze hun prestaties verklaren en op een eerlijke manier evalueren. Dat maakt het verschil tussen topsporters en subtoppers. Als je daar niet toe in staat bent, komt er geen enkel talent naar buiten.

9. Wat is de grootste les die jij van topsporters hebt geleerd?
De gedrevenheid en hard trainen. Jezelf blijven ontwikkelen en de energie leveren om zover mogelijk te komen, zonder krampachtig of obsessief te zijn.

Als je expert wilt worden moet je 10.000 uur aan 'deliberate practice' doen. Deliberate wil zeggen: oefenen op dingen die je niet kunt. Dingen die je leuk vindt, doe je toch wel. Daar leer je niets van. Experts op ieder gebied hebben 10.000 uur van deliberate practice achter de rug. Als je dat in tien jaar wilt bereiken, zul je dus drie uur per dag moeten trainen op dingen waar je niet goed in bent.

Je wordt beter als je vaardigheden aanleert die je nog niet kunt, maar wel noodzakelijk zijn voor het behalen van een topresultaat. Dat is de manier om je grenzen te verleggen en beter te worden in wat je doet.

Sommige waterpoloërs vinden zwemmen niet leuk. Die vinden het leuk om met de bal in het water te zijn, maar sommigen hebben een bloedhekel aan duurtraining. Toch is het een noodzakelijk onderdeel om het spel op topniveau te kunnen spelen.

10. Wat is het verschil tussen de nummers een en twee?
Naast de vier genoemde punten (vraag 8) hebben sommigen de pech in het verkeerde tijdvak te zitten, zoals Joop Zoetemelk. Die had eerst Merckx en daarna Hinault voor zich te dulden.

Er is een groot verschil tussen de top en de subtop. Iedereen in de tennis top 50 kan goed tennissen. De 150 die volgen zijn tennistechnisch niet veel minder. Het verschil is dat de top 50 de punten maakt die tellen. Zij maken de breakpunten op 30-40. Dat doet de subtop niet of minder. Die worden op het moment suprême nerveus en kunnen minder goed focussen.

11. Wat maakt jou een toppsycholoog?
Ik ben oprecht geïnteresseerd in het verhaal van de sporter. Ik begin ieder gesprek leeg. Ook al lijken heel veel verhalen op elkaar. Ik heb volledig de aandacht voor de ander. Wat ik vertel aan de mensen die ik opleid is dat het gesprek met de sporter het belangrijkste uur van de dag is. Daarnaast heb ik veel gezien en ken m’n klassiekers.

12. Wat zou je nog aan dit interview toe willen voegen?
Dat ik er in mijn werk vanuit ga dat mensen ‘normaal’ en gezond zijn. Dat er niets mis is. Mijn werkgebied is van 0 naar 1. Het gaat nu goed (0) en mensen willen beter (1). Bij de klinische psychologie bijvoorbeeld werk je van -1 naar 0. Dan ga je van disfunctioneren naar normaal functioneren. Als er echt een probleem is, kan ik het niet. De sportpsycholoog houdt zich bezig met prestatieverbetering.

Vorig jaar kwam er iemand naar me toe en ik vroeg wat haar doel was. Ze zei: “Ik heb in Athene zilver gehaald en nu wil ik goud.” Dat vind ik prachtig.

---

Kijk naar een mooie commercial van Nike (0:57 minuten). Het gaat hier uiteraard om de boodschap en niet om het merk. Geloof het of niet: dit is een niet-commerciële sales blog.